വിജ്ഞാന സമ്പദ് വ്യവസ്ഥയും ഇന്ത്യൻ ബജറ്റും; ഉന്നത വിദ്യാഭ്യാസ നിക്ഷേപത്തിലെ വൈരുദ്ധ്യങ്ങൾ

ആധുനിക ആഗോള സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയുടെ ചലനാത്മകത നിർണ്ണയിക്കുന്നത് ഭൗതിക മൂലധനത്തേക്കാൾ ഉപരിയായി വിജ്ഞാന മൂലധനമാണ്. ഈ പരിവർത്തന ഘട്ടത്തിൽ, ഒരു രാഷ്ട്രത്തിന്റെ ഉന്നതവിദ്യാഭ്യാസ മേഖലയിൽ നടത്തുന്ന നിക്ഷേപങ്ങൾ കേവലമായ സാമൂഹിക പ്രതിബദ്ധത എന്നതിലുപരി, ദീർഘകാലാടിസ്ഥാനത്തിൽ ഉയർന്ന ആദായം നൽകുന്ന അതീവ പ്രധാനമായ ഒരു സാമ്പത്തിക നിക്ഷേപമായാണ് വിലയിരുത്തപ്പെടുന്നത്. നൊബേൽ സമ്മാന ജേതാവായ ഗാരി ബെക്കറെ പോലെയുള്ള സാമ്പത്തിക ശാസ്ത്രജ്ഞർ നിരീക്ഷിച്ചത് പോലെ, വിദ്യാഭ്യാസത്തിലൂടെ ആർജ്ജിക്കുന്ന നൈപുണ്യങ്ങൾ ഒരു രാജ്യത്തിന്റെ ഉൽപ്പാദനക്ഷമതയെയും നവീകരണശേഷിയെയും നേരിട്ട് സ്വാധീനിക്കുന്നു. ഇന്ത്യയെപ്പോലെ ജനസംഖ്യാപരമായ ലാഭവിഹിതം (Demographic Dividend) കൈമുതലായുള്ള ഒരു വികസ്വരരാജ്യത്തിന്, ഈ യുവശക്തിയെ ഗുണമേന്മയുള്ള തൊഴിൽസേനയാക്കി മാറ്റുന്നതിനുള്ള ഏക പോംവഴി ഉന്നതവിദ്യാഭ്യാസ മേഖലയിലെ സുസ്ഥിരമായ പൊതുനിക്ഷേപമാണ്.

കഴിഞ്ഞ കുറച്ചു വർഷങ്ങളിലെ ഇന്ത്യൻ കേന്ദ്ര ബജറ്റുകൾ പരിശോധിക്കുമ്പോൾ ഉന്നതവിദ്യാഭ്യാസ മേഖലയോടുള്ള സമീപനത്തിൽ പ്രകടമായ ഒരു വൈരുദ്ധ്യം ദർശിക്കാനാകും. വിദ്യാഭ്യാസത്തിനായി ജിഡിപിയുടെ ആറ് ശതമാനം നീക്കിവെക്കണമെന്ന കോത്താരി കമ്മീഷന്റെയും ദേശീയ വിദ്യാഭ്യാസനയത്തിന്റെയും (NEP 2020) ആവർത്തിച്ചുള്ള ശുപാർശകൾ ഇപ്പോഴും പ്രായോഗികതലത്തിൽ ബഹുദൂരം അകലെയാണ്. പൊതുവിഭവങ്ങളുടെ വിന്യാസം, ധനപരമായ മുൻഗണനകൾ, ഫണ്ട് വിനിയോഗത്തിലെ കാര്യക്ഷമത എന്നിവയെ അടിസ്ഥാനപ്പെടുത്തിക്കൊണ്ടുള്ള ഒരു വിശകലനം ഇവിടെ അനിവാര്യമാകുന്നു. കേവലം സബ്‌സിഡികളുടെ വിതരണം എന്നതിനപ്പുറം, ഗവേഷണ-വികസന മേഖലകളിലെ (R&D) നിക്ഷേപവും സ്ഥാപനപരമായ ശാക്തീകരണവും ആഗോളവിപണിയിൽ ഇന്ത്യയുടെ മത്സരക്ഷമത വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നതിൽ എപ്രകാരം നിർണ്ണായകമാകുന്നു എന്നത് സാമ്പത്തികശാസ്ത്ര കാഴ്ചപ്പാടിൽ പരിശോധിക്കപ്പെടേണ്ടതുണ്ട്.

ഇന്ത്യയുടെ ഉന്നതവിദ്യാഭ്യാസ മേഖലയിലെ ബജറ്റ് വിനിയോഗത്തിന്റെ ഗതിവിഗതികൾ പരിശോധിക്കുമ്പോൾ, നാമമാത്രമായ വർദ്ധനവിനപ്പുറം ആഴത്തിലുള്ള ചില സാമ്പത്തിക പ്രവണതകൾ ദൃശ്യമാകുന്നുണ്ട്. കഴിഞ്ഞ മൂന്ന്-നാല് സാമ്പത്തികവർഷങ്ങളിലെ കണക്കുകൾ വിശകലനം ചെയ്താൽ, ഉന്നതവിദ്യാഭ്യാസ വകുപ്പിനുള്ള വിഹിതത്തിൽ അസ്ഥിരത പ്രകടമാണ്. ഉദാഹരണത്തിന്, 2023-24 സാമ്പത്തികവർഷത്തെ പുതുക്കിയ കണക്കുകൾ പ്രകാരം (Revised Estimates) ഏകദേശം ₹57,000 കോടി രൂപ നീക്കിവെച്ചിരുന്ന സ്ഥാനത്ത്, 2024-25 ബജറ്റിൽ ഇത് ഏകദേശം ₹47,619 കോടി രൂപയായി കുറയുകയാണുണ്ടായത്. ഉന്നതവിദ്യാഭ്യാസത്തിന്റെ വികാസത്തിനായി ദേശീയ വിദ്യാഭ്യാസ നയം (NEP 2020) വിഭാവനം ചെയ്യുന്ന ലക്ഷ്യങ്ങളുമായി താരതമ്യം ചെയ്യുമ്പോൾ, ഈ വകയിരുത്തലിലെ ഇടിവ് ഗൗരവകരമായ ഒരു സാമ്പത്തിക വെല്ലുവിളിയാണ് ഉയർത്തുന്നത്. പ്രത്യേകിച്ച്, ഐ ഐ ടി (IIT), ഐ ഐ എം (IIM) തുടങ്ങിയ ഉന്നത ഗവേഷണസ്ഥാപനങ്ങൾക്ക് നൽകിപ്പോരുന്ന ഗ്രാന്റുകളിൽ വരുത്തിയ കുറവ്, ഈ സ്ഥാപനങ്ങളെ കൂടുതൽ സ്വയംഭരണത്തിലേക്കും അതേസമയം ആന്തരിക വരുമാനസ്രോതസ്സുകളെ ആശ്രയിക്കേണ്ടി വരുന്ന അവസ്ഥയിലേക്കും നയിക്കുന്നു.

സാമ്പത്തികശാസ്ത്ര സിദ്ധാന്തപ്രകാരം, ഒരു നിക്ഷേപത്തിന്റെ മൂല്യം അളക്കേണ്ടത് പണപ്പെരുപ്പം കൂടി കണക്കിലെടുത്തുകൊണ്ടുള്ള യഥാർഥ മൂല്യത്തിലാണ് (Real Value). കഴിഞ്ഞ ഏതാനും വർഷങ്ങളായി ഇന്ത്യ നേരിടുന്ന ശരാശരി 5-6 ശതമാനം പണപ്പെരുപ്പം പരിഗണിക്കുമ്പോൾ, വിദ്യാഭ്യാസ വിഹിതത്തിലുണ്ടാകുന്ന ചെറിയ വർദ്ധനവ് പോലും ഫലത്തിൽ നിശ്ചലാവസ്ഥയിലാണെന്ന് കാണാം. സർവ്വകലാശാലകളിലെ സാങ്കേതികവിദ്യയുടെ നവീകരണം, പരീക്ഷണശാലകളുടെ ആധുനീകരണം, ആഗോളതലത്തിലുള്ള വിഭവങ്ങളുടെ ലഭ്യത എന്നിവയ്ക്കായി ചെലവാക്കേണ്ടി വരുന്ന തുക പണപ്പെരുപ്പത്തേക്കാൾ ഉയർന്ന നിരക്കിൽ വർദ്ധിക്കുമ്പോൾ, ബജറ്റിലെ പരിമിതമായ വിഹിതം വിദ്യാഭ്യാസത്തിന്റെ ഗുണനിലവാരത്തെ പ്രതികൂലമായി ബാധിക്കുന്നു. 1964-ലെ കോത്താരി കമ്മീഷൻ മുതൽ ആധുനിക നയരൂപീകരണ വിദഗ്ധർ വരെ ആവർത്തിച്ച് നിർദ്ദേശിക്കുന്ന ജിഡിപിയുടെ 6% എന്ന ലക്ഷ്യം ഇപ്പോഴും വെറും 2.8%-3.3% എന്ന പരിധിയിൽ തളയ്ക്കപ്പെട്ടിരിക്കുകയാണ്. വികസിതരാജ്യങ്ങളിലെ നിക്ഷേപമാതൃകയുമായി താരതമ്യം ചെയ്യുമ്പോൾ ഇന്ത്യയുടെ വിദ്യാഭ്യാസമേഖല നേരിടുന്ന ഫിസ്കൽ സ്പേസിന്റെ (Fiscal Space) പരിമിതിയെയാണ് ഇത് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്.

ലഭ്യമായ ഫണ്ടിന്റെ വിനിയോഗരീതിയും സങ്കീർണ്ണമായ ഒരു സാമ്പത്തിക പ്രശ്നമാണ്. ബജറ്റ് വിഹിതത്തിന്റെ സിംഹഭാഗവും ശമ്പളം, പെൻഷൻ തുടങ്ങിയ റവന്യൂ ചെലവുകൾക്കായി മാറ്റിവെക്കപ്പെടുമ്പോൾ, ഗവേഷണത്തിനും വികസനത്തിനുമായി (R&D) ലഭ്യമാകുന്ന മൂലധന നിക്ഷേപം (Capital Investment) തുലോം കുറവാണ്. ഇത് ഉന്നതവിദ്യാഭ്യാസ മേഖലയിൽ പുതിയ വിജ്ഞാനം ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കുന്ന പ്രക്രിയയെ മന്ദഗതിയിലാക്കുന്നു. രാജ്യത്തിന്റെ മൊത്തം എൻറോൾമെന്റ് അനുപാതം (GER) വർദ്ധിപ്പിക്കുക എന്ന ലക്ഷ്യവും ഗുണനിലവാരം നിലനിർത്തുക എന്ന വെല്ലുവിളിയും ഒരേസമയം നേരിടാൻ നിലവിലെ ധനവിന്യാസം അപര്യാപ്തമാണെന്ന് സാമ്പത്തിക കണക്കുകൾ വ്യക്തമാക്കുന്നു. അക്കങ്ങളിലെ ചെറിയ മാറ്റങ്ങൾക്കപ്പുറം, ഉന്നതവിദ്യാഭ്യാസത്തെ സാമ്പത്തിക വളർച്ചയുടെ നട്ടെല്ലായി കാണുന്ന ഒരു സുസ്ഥിര ധനനയത്തിന്റെ അഭാവം ഇന്ത്യൻ ബജറ്റ് പ്രവണതകളിൽ നിഴലിക്കുന്നുണ്ട്.

ബജറ്റിൽ വകയിരുത്തുന്ന തുകയേക്കാൾ പ്രധാനമാണ് ആ ഫണ്ട് എപ്രകാരം വിനിയോഗിക്കപ്പെടുന്നു എന്നത്. ഇന്ത്യൻ ഉന്നതവിദ്യാഭ്യാസ മേഖലയിലെ ഫണ്ട് വിന്യാസത്തെക്കുറിച്ചുള്ള സാമ്പത്തിക വിശകലനം വ്യക്തമാക്കുന്നത് വിഭവങ്ങളുടെ വിതരണത്തിൽ പ്രകടമായ ഒരു അസമത്വം നിലനിൽക്കുന്നു എന്നാണ്. കേന്ദ്ര ബജറ്റിലെ വലിയൊരു ശതമാനം വിഹിതവും ഐ ഐ ടി (IIT), ഐ ഐ എം (IIM), കേന്ദ്ര സർവ്വകലാശാലകൾ തുടങ്ങിയ പ്രീമിയർ സ്ഥാപനങ്ങളിലേക്കാണ് കേന്ദ്രീകരിക്കപ്പെടുന്നത്. എന്നാൽ രാജ്യത്തെ ഭൂരിഭാഗം വിദ്യാർഥികളും ആശ്രയിക്കുന്ന സംസ്ഥാന സർവ്വകലാശാലകളും അവയ്ക്കു കീഴിലുള്ള കോളേജുകളും കടുത്ത സാമ്പത്തിക പ്രതിസന്ധിയാണ് നേരിടുന്നത്. ഈ 'വിഭവ കേന്ദ്രീകരണം' (Concentration of Resources) ഉന്നതവിദ്യാഭ്യാസ മേഖലയിൽ ഒരു ദ്വിതല ഘടന സൃഷ്ടിക്കുന്നു. ഒരു വശത്ത് ലോകനിലവാരമുള്ള സൗകര്യങ്ങളുള്ള ചുരുക്കം സ്ഥാപനങ്ങളും മറുവശത്ത് അടിസ്ഥാന സൗകര്യങ്ങൾക്കായി ബുദ്ധിമുട്ടുന്ന ആയിരക്കണക്കിന് കലാലയങ്ങളും എന്നത് വിദ്യാഭ്യാസമേഖലയിലെ തുല്യനീതിയെ ചോദ്യം ചെയ്യുന്ന ഒന്നാണ്.

ഫണ്ടിന്റെ വിനിയോഗ രീതിയെ 'കാപിറ്റൽ', 'റെവന്യൂ' എന്നിങ്ങനെ രണ്ട് വിഭാഗങ്ങളായി തിരിക്കുമ്പോൾ മറ്റൊരു സുപ്രധാന വസ്തുത പുറത്തുവരുന്നു. ഉന്നതവിദ്യാഭ്യാസ ബജറ്റിലെ വലിയൊരു ഭാഗം ഇപ്പോഴും ശമ്പളം, പെൻഷൻ തുടങ്ങിയ ദൈനംദിന നടത്തിപ്പിനായുള്ള 'റെവന്യൂ' ചെലവുകൾക്കായാണ് വിനിയോഗിക്കുന്നത്. നേരെമറിച്ച്, പുതിയ ലാബുകൾ, ഡിജിറ്റൽ ലൈബ്രറികൾ, അന്താരാഷ്ട്ര നിലവാരത്തിലുള്ള കെട്ടിടങ്ങൾ തുടങ്ങിയ ആസ്തികൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നതിനുള്ള 'കാപിറ്റൽ' ചെലവുകൾക്ക് ലഭിക്കുന്ന വിഹിതം പരിമിതമാണ്. ഒരു വിജ്ഞാന സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയിൽ, അടിസ്ഥാനസൗകര്യ വികസനത്തിനായി നടത്തുന്ന മൂലധന നിക്ഷേപം ഭാവിയിലെ ഉൽപ്പാദനക്ഷമതയെ വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നു. എന്നാൽ നിലവിലെ സാഹചര്യം പലപ്പോഴും നിലവിലുള്ള സംവിധാനങ്ങളെ നിലനിർത്തുക എന്നതിലേക്ക് മാത്രമായി ചുരുങ്ങുകയാണ്. ഇത് ഉന്നതവിദ്യാഭ്യാസ മേഖലയിലെ ആധുനികവൽക്കരണത്തെ മന്ദഗതിയിലാക്കുന്നു.

ഏറ്റവും ഗൗരവകരമായ വെല്ലുവിളി ഗവേഷണ-വികസന (Research & Development) മേഖലയിലെ കുറഞ്ഞ നിക്ഷേപമാണ്. ഉന്നതവിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനങ്ങൾ വിജ്ഞാനത്തിന്റെ കേവലം വിനിമയ കേന്ദ്രങ്ങളല്ല, മറിച്ച് വിജ്ഞാന ഉൽപാദനകേന്ദ്രങ്ങളാകണം എന്ന സാമ്പത്തിക കാഴ്ചപ്പാടിൽ ഇന്ത്യയുടെ ഗവേഷണഫണ്ട് അങ്ങേയറ്റം നാമമാത്രമാണ്. ഇന്ത്യ ഗവേഷണത്തിനായി ചെലവാക്കുന്നത് ജിഡിപിയുടെ വെറും 0.6% മുതൽ 0.7% വരെ മാത്രമാണ്. ഇത് ചൈന (2.4%), അമേരിക്ക (3.4%), ഇസ്രായേൽ (5%+) തുടങ്ങിയ രാജ്യങ്ങളുമായി താരതമ്യം ചെയ്യുമ്പോൾ വളരെ പിന്നിലാണ്. ഉന്നതവിദ്യാഭ്യാസ ബജറ്റിലെ ഗവേഷണവിഹിതം കുറയുന്നത് രാജ്യത്തിന്റെ പേറ്റന്റ് ഫയലിംഗിനെയും അന്താരാഷ്ട്ര തലത്തിലുള്ള റാങ്കിംഗിനെയും നേരിട്ട് ബാധിക്കുന്നു. ഗവേഷണഫണ്ടുകൾ കുറയുന്നതോടെ കഴിവുള്ള വിദ്യാർഥികൾ മികച്ച അവസരങ്ങൾ തേടി വിദേശ രാജ്യങ്ങളിലേക്ക് ചേക്കേറുന്ന 'ബൗദ്ധിക ചോർച്ച' (Brain Drain) എന്ന പ്രതിഭാസത്തിനും ഇത് ആക്കം കൂട്ടുന്നു.

ഇന്ത്യയുടെ ഉന്നതവിദ്യാഭ്യാസ നിക്ഷേപത്തെ ആഗോളതലത്തിൽ താരതമ്യം ചെയ്യുമ്പോൾ, വികസിത രാഷ്ട്രങ്ങളും വളർന്നുവരുന്ന സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥകളും വിദ്യാഭ്യാസത്തെ എപ്രകാരമാണ് തങ്ങളുടെ സാമ്പത്തികവളർച്ചയുടെ ആണിക്കല്ലായി കാണുന്നത് എന്ന് വ്യക്തമാകും. സാമ്പത്തികസഹകരണത്തിനും വികസനത്തിനുമുള്ള സംഘടനയിൽ (OECD) അംഗങ്ങളായ രാജ്യങ്ങൾ അവരുടെ ജിഡിപിയുടെ 5% മുതൽ 6% വരെ ശരാശരി വിദ്യാഭ്യാസത്തിനായി ചെലവഴിക്കുമ്പോൾ, നോർഡിക് രാജ്യങ്ങളായ നോർവേ, ഡെന്മാർക്ക്, ഫിൻലാൻഡ് തുടങ്ങിയവ ഈ പരിധിക്ക് മുകളിലാണ് നിക്ഷേപം നടത്തുന്നത്. അമേരിക്ക, ജർമനി, ജപ്പാൻ തുടങ്ങിയ രാജ്യങ്ങൾ ഉന്നതവിദ്യാഭ്യാസത്തെയും ഗവേഷണത്തെയും (R&D) പരസ്പരപൂരകങ്ങളായാണ് കാണുന്നത്. അമേരിക്കയിൽ ഉന്നതവിദ്യാഭ്യാസത്തിനുള്ള സർക്കാർ വിഹിതത്തോടൊപ്പം തന്നെ സ്വകാര്യ നിക്ഷേപങ്ങളും എൻഡോവ്‌മെന്റുകളും വലിയ പങ്ക് വഹിക്കുന്നുണ്ടെങ്കിൽ, ജർമനിയിൽ ഉന്നതവിദ്യാഭ്യാസം ഏതാണ്ട് പൂർണ്ണമായും ഭരണകൂടത്തിന്റെ ഉത്തരവാദിത്തമായാണ് (Public Good) കണക്കാക്കപ്പെടുന്നത്. ഈ സന്ദർഭത്തിൽ ചൈനീസ് മാതൃക ഏറെ ശ്രദ്ധേയമാണ്. കഴിഞ്ഞ മൂന്ന് ദശകങ്ങളിൽ ചൈന തങ്ങളുടെ ഉന്നതവിദ്യാഭ്യാസ ബജറ്റിൽ വരുത്തിയ വൻതോതിലുള്ള വർദ്ധനവ് അവരുടെ സാമ്പത്തിക കുതിച്ചുചാട്ടത്തിന്റെ പ്രധാന കാരണങ്ങളിലൊന്നാണ്. 'വേൾഡ് ക്ലാസ്' സർവ്വകലാശാലകൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നതിനായി ചൈന നടപ്പിലാക്കിയ 'പ്രോജക്ട് 211', 'പ്രോജക്ട് 985' തുടങ്ങിയ പദ്ധതികൾ വിജ്ഞാന ഉൽപാദനത്തിൽ പാശ്ചാത്യരാജ്യങ്ങളോട് മത്സരിക്കാൻ അവരെ പ്രാപ്തരാക്കി. ഗവേഷണത്തിനായി ജിഡിപിയുടെ 2.4 ശതമാനത്തിലധികം ചെലവാക്കുന്ന ചൈന, കുറഞ്ഞ ചെലവിലുള്ള നിർമാണ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയിൽ നിന്ന് ഉയർന്ന സാങ്കേതികവിദ്യയിലധിഷ്ഠിതമായ (High-tech) സാമ്പത്തികശക്തിയായി മാറിയത് വിദ്യാഭ്യാസമേഖലയിലെ ഈ ദീർഘവീക്ഷണമുള്ള നിക്ഷേപം മൂലമാണ്.

ആഗോളതലത്തിൽ ഉന്നതവിദ്യാഭ്യാസത്തെ നോക്കിക്കാണുന്നതിൽ രണ്ട് വ്യത്യസ്ത സാമ്പത്തിക കാഴ്ചപ്പാടുകൾ നിലനിൽക്കുന്നുണ്ട്. വിദ്യാഭ്യാസത്തെ ഒരു 'പബ്ലിക് ഗുഡ്' (Public Good) ആയി കാണുന്ന രാജ്യങ്ങൾ - പ്രത്യേകിച്ച് യൂറോപ്യൻ രാഷ്ട്രങ്ങൾ - വിദ്യാഭ്യാസം എല്ലാവർക്കും സൗജന്യമായോ കുറഞ്ഞ ചെലവിലോ ലഭ്യമാക്കുന്നു. ഇത് സാമൂഹിക തുല്യത ഉറപ്പാക്കുന്നു. എന്നാൽ, അമേരിക്കയെപ്പോലുള്ള രാജ്യങ്ങൾ വിദ്യാഭ്യാസത്തെ ഒരു 'പ്രൈവറ്റ് ഗുഡ്' (Private Good) ആയി പരിഗണിക്കുകയും വിപണി അധിഷ്ഠിതമായി (Market-driven) അതിനെ ക്രമീകരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഇന്ത്യ നിലവിൽ ഈ രണ്ട് മാതൃകകൾക്കും ഇടയിലുള്ള ഒരു സന്ദിഗ്ദ്ധാവസ്ഥയിലാണ്. പൊതുനിക്ഷേപം കുറയുകയും സ്വകാര്യവൽക്കരണം വർദ്ധിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന സാഹചര്യത്തിൽ, ഉന്നതവിദ്യാഭ്യാസം സാധാരണക്കാർക്ക് അപ്രാപ്യമാകുമോ എന്ന സാമ്പത്തിക ആശങ്ക പ്രസക്തമാണ്. ആഗോളമാതൃകകളിൽ നിന്ന് ഇന്ത്യ ഉൾക്കൊള്ളേണ്ട പാഠം, ദീർഘകാലാടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള സാമ്പത്തിക സുരക്ഷിതത്വത്തിന് ഉന്നതവിദ്യാഭ്യാസ മേഖലയിലെ സുസ്ഥിരമായ പൊതുനിക്ഷേപം അനിവാര്യമാണെന്നതാണ്.

ഉന്നതവിദ്യാഭ്യാസത്തിന് നൽകുന്ന ബജറ്റ് വിഹിതത്തെ കേവലം ഒരു ധനനയമായിട്ടല്ല, മറിച്ച് അത്യന്തം സങ്കീർണ്ണമായ ഒരു സാമ്പത്തിക നിക്ഷേപമായിട്ടാണ് വിശകലനം ചെയ്യേണ്ടത്. ഇതിൽ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ടത് 'റിട്ടേൺ ഓൺ ഇൻവെസ്റ്റ്‌മെന്റ്' (Returns on Investment - ROI) എന്ന കാഴ്ചപ്പാടാണ്. വിദ്യാഭ്യാസത്തിനായി സർക്കാർ ചെലവഴിക്കുന്ന ഓരോ രൂപയും ഭാവിയിൽ പല മടങ്ങായി സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയിലേക്ക് തിരിച്ചെത്തുന്നു. ഉന്നതവിദ്യാഭ്യാസം സിദ്ധിച്ച ഒരു വ്യക്തിയുടെ ഉൽപ്പാദനക്ഷമത (Productivity) വർദ്ധിക്കുന്നതിലൂടെ ദേശീയവരുമാനത്തിൽ വർദ്ധനവുണ്ടാകുകയും, അത് ഉയർന്ന നികുതി വരുമാനമായി (Tax Revenue) സർക്കാരിലേക്ക് തിരികെ എത്തുകയും ചെയ്യുന്നു. അതായത്, ഇന്നത്തെ വിദ്യാഭ്യാസ ചെലവ് നാളത്തെ ധനക്കമ്മി കുറയ്ക്കാനുള്ള നിക്ഷേപമാണ്. കൂടാതെ, മികച്ച വിദ്യാഭ്യാസം കുറ്റകൃത്യങ്ങൾ കുറയ്ക്കുന്നതിനും മെച്ചപ്പെട്ട ആരോഗ്യനിലവാരം പുലർത്തുന്നതിനും സഹായിക്കുന്നതിലൂടെ സർക്കാരിന്റെ മറ്റ് സാമൂഹിക സുരക്ഷാ ചെലവുകൾ ലാഭിക്കാൻ സാധിക്കുന്നു എന്ന 'പോസിറ്റീവ് എക്സ്റ്റേണാലിറ്റി' (Positive Externality) ഇതിന്റെ ഭാഗമാണ്.

സാമ്പത്തിക നയരൂപീകരണത്തിലെ മറ്റൊരു വലിയ വെല്ലുവിളിയാണ് 'സമത്വവും കാര്യക്ഷമതയും' (Equity vs Efficiency) തമ്മിലുള്ള സന്തുലിതാവസ്ഥ. വിദ്യാഭ്യാസത്തിന്റെ സ്വകാര്യവൽക്കരണം കാര്യക്ഷമത വർദ്ധിപ്പിക്കുമെന്ന് വാദമുണ്ടെങ്കിലും, സാമ്പത്തികമായി പിന്നോക്കം നിൽക്കുന്നവർക്കും സാമൂഹികമായി പാർശ്വവൽക്കരിക്കപ്പെട്ടവർക്കും ഉന്നതവിദ്യാഭ്യാസം ലഭ്യമാക്കാൻ സർക്കാർ സബ്‌സിഡികളും സ്കോളർഷിപ്പുകളും അനിവാര്യമാണ്. വിദ്യാഭ്യാസത്തെ വിപണിക്ക് മാത്രം വിട്ടുകൊടുക്കുന്നത് വിഭവങ്ങളുടെ അസമമായ വിതരണത്തിലേക്ക് നയിക്കും. ഇത് ദീർഘകാലാടിസ്ഥാനത്തിൽ സാമ്പത്തിക അസമത്വം വർദ്ധിപ്പിക്കുകയും രാജ്യത്തിന്റെ മൊത്തത്തിലുള്ള വികാസത്തെ തടസ്സപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യും. അതിനാൽ, ബജറ്റിലെ വിദ്യാഭ്യാസവിഹിതം വെട്ടിക്കുറക്കുന്നത് സാമൂഹികനീതിയെ മാത്രമല്ല, മറിച്ച് രാജ്യത്തിന്റെ സഞ്ചിത വളർച്ചയെത്തന്നെയാണ് ദോഷകരമായി ബാധിക്കുക.

ആഗോളവിപണിയിൽ നിലനിൽക്കുന്ന ആവശ്യങ്ങൾക്കനുസരിച്ചുള്ള നൈപുണ്യ വികസനത്തിന് (Skill Development) ബജറ്റിൽ മതിയായ ഊന്നൽ നൽകേണ്ടതുണ്ട്. ഇന്ത്യയിലെ ഉദ്യോഗാർഥികളിൽ വലിയൊരു വിഭാഗം 'അൺ-എംപ്ലോയബിൾ' (Unemployable) ആണെന്ന സാമ്പത്തിക നിരീക്ഷണം സൂചിപ്പിക്കുന്നത് നമ്മുടെ വിദ്യാഭ്യാസനിക്ഷേപവും തൊഴിൽവിപണിയും തമ്മിലുള്ള പൊരുത്തക്കേടാണ്. അക്കാഡമിക് ഗവേഷണങ്ങളും വ്യവസായലോകത്തിന്റെ പ്രായോഗിക ആവശ്യങ്ങളും തമ്മിലുള്ള അകലം കുറയ്ക്കാൻ ഗവേഷണഫണ്ടുകൾ ഫലപ്രദമായി വിനിയോഗിക്കേണ്ടതുണ്ട്. വ്യവസായസൗഹൃദമായ ഒരു വിദ്യാഭ്യാസനയം രൂപീകരിക്കുന്നതിനൊപ്പം തന്നെ അടിസ്ഥാനഗവേഷണങ്ങളിൽ (Basic Research) സർക്കാരിന്റെ സാമ്പത്തിക പങ്കാളിത്തം ഉറപ്പാക്കുന്നത് വിപണിയിലെ ഈ 'നൈപുണ്യ വിടവ്' പരിഹരിക്കാൻ സഹായിക്കും.

ഇന്ത്യൻ ഉന്നതവിദ്യാഭ്യാസ മേഖല നേരിടുന്ന ഘടനാപരമായ വെല്ലുവിളികളെ സാമ്പത്തിക ശാസ്ത്രത്തിന്റെ 'ഡിമാൻഡ്-സപ്ലൈ' (Demand-Supply) പശ്ചാത്തലത്തിൽ വിശകലനം ചെയ്യേണ്ടതുണ്ട്. ഇന്ത്യയുടെ 'ഗ്രോസ് എൻറോൾമെന്റ് റേഷ്യോ' (GER) നിലവിൽ 28.4 ശതമാനമാണ്; ഇത് 2035-ഓടെ 50 ശതമാനത്തിലേക്ക് ഉയർത്തുക എന്ന ലക്ഷ്യം കൈവരിക്കണമെങ്കിൽ ഉന്നതവിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനങ്ങളുടെ എണ്ണത്തിലും സൗകര്യങ്ങളിലും വൻതോതിലുള്ള വർദ്ധനവ് ആവശ്യമാണ്. എന്നാൽ, വർദ്ധിച്ചുവരുന്ന ഈ ആവശ്യകതയ്ക്ക് അനുസൃതമായ സാമ്പത്തിക വിന്യാസം (Fiscal Allocation) ബജറ്റുകളിൽ പ്രതിഫലിക്കുന്നില്ല എന്നതാണ് യാഥാർത്ഥ്യം. ലഭ്യമായ പരിമിതമായ ഫണ്ട് പോലും ഭരണപരമായ സങ്കീർണ്ണതകൾ മൂലം പലപ്പോഴും പൂർണ്ണമായി വിനിയോഗിക്കാൻ സാധിക്കാതെ വരുന്നത് (Under-utilization of funds) വിഭവങ്ങളുടെ കാര്യക്ഷമമായ വിന്യാസത്തെ തടസ്സപ്പെടുത്തുന്നു. ആസൂത്രണം ചെയ്ത പ്രോജക്റ്റുകൾ നടപ്പിലാക്കുന്നതിലെ കാലതാമസം 'കോസ്റ്റ് ഓവർറണ്ണിന്' (Cost Overrun) കാരണമാവുകയും അത് ആത്യന്തികമായി പൊതുഖജനാവിന് ബാധ്യതയാവുകയും ചെയ്യുന്നു.

ഈ സാഹചര്യത്തിൽ, ഉന്നതവിദ്യാഭ്യാസ മേഖലയുടെ സാമ്പത്തിക അടിത്തറ ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നതിന് നൂതനമായ മാതൃകകൾ സ്വീകരിക്കേണ്ടതുണ്ട്. ഹയർ എജ്യുക്കേഷൻ ഫണ്ടിംഗ് ഏജൻസി (HEFA) പോലുള്ള സംവിധാനങ്ങളെ കൂടുതൽ ശാക്തീകരിക്കുന്നത് വഴി അടിസ്ഥാനസൗകര്യ വികസനത്തിന് കുറഞ്ഞ പലിശനിരക്കിൽ മൂലധനം ലഭ്യമാക്കാൻ സാധിക്കും. എന്നാൽ, ഇത്തരം ലോൺ അധിഷ്ഠിത മാതൃകകൾ വിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനങ്ങളുടെ ഫീസ് വർദ്ധനവിനും അതുവഴി സാധാരണക്കാരായ വിദ്യാർഥികൾക്ക് വിദ്യാഭ്യാസം അപ്രാപ്യമാകുന്നതിനും കാരണമാകരുത് എന്ന നിഷ്കർഷത അനിവാര്യമാണ്. ഗവേഷണത്തിനും നവീകരണത്തിനുമായി (Research and Innovation) ജിഡിപിയുടെ ഒരു നിശ്ചിതവിഹിതം കൃത്യമായി മാറ്റിവെക്കുന്ന 'നാഷണൽ റിസർച്ച് ഫൗണ്ടേഷൻ' (NRF) പോലുള്ള സ്വതന്ത്ര ഏജൻസികളുടെ പ്രവർത്തനം കൂടുതൽ ഊർജ്ജിതമാക്കണം. വിദ്യാഭ്യാസബജറ്റിനുള്ളിൽ തന്നെ ഗവേഷണത്തിനായി ഒരു 'സെഗ്രിഗേറ്റഡ് ബജറ്റ്' (Segregated Budget) അനുവദിക്കുന്നത് വഴി അക്കാഡമിക് ഗവേഷണങ്ങളുടെ ഗുണനിലവാരം ഉറപ്പാക്കാനും ആഗോളതലത്തിൽ ഇന്ത്യയുടെ പേറ്റന്റ് വിഹിതം വർദ്ധിപ്പിക്കാനും സാധിക്കും.

ബജറ്റ് എന്നത് കേവലം അക്കങ്ങളുടെ ക്രമീകരണമോ ധനക്കമ്മിയുടെ കണക്കുപുസ്തകമോ അല്ല; മറിച്ച് ഒരു രാജ്യം അതിന്റെ വരുംതലമുറയ്ക്കായി നിശ്ചയിച്ചിട്ടുള്ള മുൻഗണനകളുടെ രാഷ്ട്രീയ-സാമ്പത്തിക പ്രഖ്യാപനമാണ്. ഉന്നതവിദ്യാഭ്യാസ മേഖലയ്ക്ക് നൽകുന്ന ഓരോ രൂപയും ദീർഘകാലാടിസ്ഥാനത്തിൽ സാമ്പത്തിക ഉത്തേജനമായി (Economic Stimulus) സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയിലേക്ക് തിരിച്ചെത്തുന്നു എന്ന തിരിച്ചറിവാണ് നയരൂപീകരണ വിദഗ്ധർക്ക് ഉണ്ടാകേണ്ടത്. ഇന്ത്യയുടെ 'വികസിത് ഭാരത് 2047' എന്ന ലക്ഷ്യത്തിലേക്കുള്ള പ്രയാണം കേവലം ഭൗതിക ആസ്തികളുടെ നിർമാണത്തിലൂടെ മാത്രം സാധ്യമാകുന്ന ഒന്നല്ല, വിജ്ഞാനത്തിൽ അധിഷ്ഠിതമായ ഒരു തൊഴിൽസേനയെ വാർത്തെടുക്കുന്നതിലൂടെ മാത്രമാണ്. ഉന്നതവിദ്യാഭ്യാസ മേഖലയിൽ പൊതുനിക്ഷേപം വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നത് സാമൂഹികനീതി ഉറപ്പാക്കുന്നതോടൊപ്പം തന്നെ ആഗോളവിപണിയിൽ ഇന്ത്യയുടെ മത്സരക്ഷമത (Competitive Advantage) വർദ്ധിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യും.

വിജ്ഞാനവിപ്ലവത്തിന്റെ ഈ നൂറ്റാണ്ടിൽ, ബൗദ്ധിക മൂലധനമാണ് ഏതൊരു രാജ്യത്തിന്റെയും ഏറ്റവും വലിയ കരുത്ത്. സാമ്പത്തിക സുരക്ഷിതത്വമുള്ളതും ഗുണമേന്മയുള്ളതുമായ ഒരു വിദ്യാഭ്യാസവ്യവസ്ഥയ്ക്ക് മാത്രമേ ഭാവിയിലെ സാങ്കേതികവും സാമൂഹികവുമായ വെല്ലുവിളികളെ നേരിടാൻ പ്രാപ്തിയുള്ള ഒരു ജനതയെ സൃഷ്ടിക്കാൻ കഴിയൂ. അതിനാൽ, വരുംവർഷങ്ങളിലെ ബജറ്റുകൾ വിദ്യാഭ്യാസത്തെ ഒരു സബ്‌സിഡി മേഖലയായി കാണുന്നതിന് പകരം, രാഷ്ട്രത്തിന്റെ വളർച്ചയുടെ നട്ടെല്ലായ ഒരു തന്ത്രപ്രധാന നിക്ഷേപമേഖലയായി പരിഗണിക്കുമെന്ന് നമുക്ക് പ്രത്യാശിക്കാം. ഉന്നതവിദ്യാഭ്യാസ മേഖലയിലെ സുസ്ഥിരമായ സാമ്പത്തിക പിന്തുണയിലൂടെ മാത്രമേ ഇന്ത്യയ്ക്ക് ഒരു ആഗോള വിജ്ഞാന മഹാശക്തിയായി (Global Knowledge Superpower) മാറാൻ സാധിക്കൂ.